มะขาม

มะขาม : ลักษณะทางพฤกษศาสตร์

  มะขามเป็นไม้ยืนต้นขนาดกลางจนถึงขนาดใหญ่แตกกิ่งก้านสาขามากไม่มีหนาม เปลือก

ต้นขรุขระและหนา สีน้ำตาลอ่อน ใบ เป็นใบประกอบ ใบเล็กออกตามกิ่งก้านใบเป็นคู่ ใบ

ย่อยเป็นรูปขอบขนาน ปลายใบและโคนใบมน ประกอบ ด้วยใบย่อย ๑๐-๑๕ คู่แต่ละใบย่อย

มีขนาดเล็ก กว้าง ๒-๕ มม. ยาว๑-๒ซม. ออกรวมกันเป็นช่อยาว ๒-๑๖ ซม. ดอก ออกตาม

ปลายกิ่ง ดอกมีขนาดเล็ก กลีบดอกสีเหลืองและมีจุดประสีแดง/ม่วงแดงอยู่กลางดอก ผล

 เป็นฝักยาว รูปร่างยาวหรือโค้ง ยาว ๓-๒๐ซม. ฝักอ่อนมีเปลือกสีเขียวอมเทา สีน้ำตาล

เกรียม เนื้อในติดกับเปลือก เมื่อแก่ฝักเปลี่ยนเป็นเปลือกแข็งกรอบหักง่าย สีน้ำตาล เนื้อใน

กลายเป็นสีน้ำตาลหุ้มเมล็ด เนื้อมีรสเปรี้ยว และ/หรือหวาน ซึ่งฝักหนึ่ง ๆ จะมี/หุ้มเมล็ด๓–

๑๒เมล็ด เมล็ดแก่จะแบนเป็นมัน และมีสีน้ำตาล

  ใบของมะขามเป็นใบประกอบแบบขนนก (pinnately compound leaves) ใบย่อยแต่ละ

ใบแยกออกจากก้าน ๒ ข้างของแกนกลาง คล้ายขนนก ถ้าปลายสุดของใบจะเป็นใบย่อย

เพียงใบเดียวเรียก แบบขนนกคี่ (odd pinnate) เช่น กุหลาบ อัญชัน ก้ามปู ถ้าสุดปลายใบ

มี ๒ ใบ เรียกแบบขนนกคู่ (even pinnate) เช่น มะขาม

ประโยชน์และสรรพคุณ        

   มะขามใช้ทำอาหารได้หลายส่วน ทั้งใบอ่อน ฝักอ่อน ฝักแก่ และเมล็ดก็นำมาคั่วรับ

ประทานได้ มะขามเปียกที่ทำจากมะขามฝักแก่เป็นเครื่องปรุงรสเปรี้ยวที่สำคัญในอาหาร

 ยอดและใบมะขามอ่อนนำไปยำหรือใส่ในต้มเพื่อเพิ่มรสเปรี้ยว และยังใช้ทำขนมได้อีก

หลายชนิด เนื้อฝักแก่ แก้อาการท้องผูกถ่ายไม่ออก ใช้เนื้อฝักแก่หรือมะขามเปียก  จิ้มกับ

เกลือรับประทาน หรือใส่เกลือเติมน้ำคั้นดื่ม แก้อาการท้องเดินกองทัพ ใช้เปลือกต้น ทั้งสด

หรือแห้ง  ต้มกับน้ำปูนใสหรือน้ำรับประทาน ถ่ายพยาธิลำไส้หมา ใช้เมล็ดคั่วกะเทาะเปลือก

เอาออกเนื้อในเมล็ดแช่น้ำเกลือจนนุ่ม รับประทานครั้งละ ๒๐ เมล็ด เหมาะสำหรับถ่าย

พยาธิไส้เดือน แก้ไอขับเสมหะเสลดติดคอ ใช้เนื้อในฝักแก่หรือมะขามเปียกจิ้มเกลือรับ

ประทาน